ZWIJNDRECHT – Kinderen worden op de basisschool al ‘opgezogen’ door schermpjes, games, apps en kunstmatige intelligentie (AI). De digitale wereld is overal om hen heen, met alle kansen van dien, maar óók risico’s, zoals schermverslaving, nepnieuws of cyberpesten. (Foto: Stolk Fotografie)

“Kinderen hebben begeleiding nodig in het omgaan met computers en AI en ze krijgen die nu vaak niet, of te weinig”, zegt pedagoog Ilse Godtschalk, grondlegger van Mediawegwijs. “Veel ouders kijken niet mee wat hun kind online doet. ‘Hij of zij doet spelletjes’, denken zij. Ze weten niet dat in games ook verleidelijke chatfuncties zitten. Veel leerkrachten zijn te weinig bekend met de onlinewereld. Techbedrijven en gameproducenten zijn de lachende derde. En helaas soms ook mensen met kwade bedoelingen.”

Mediawegwijs biedt basisscholen een intensief lesprogramma voor alle groepen, om de ‘digitale geletterdheid’ van kinderen op niveau te brengen. Obs De Dolfijn in Zwijndrecht is de eerste basisschool in de Drechtsteden die Mediawegwijs op twee locaties te gast heeft, vorige week en deze week. Directeur Andres Vissers: “Als team vinden wij het belangrijk om onze leerlingen goed voor te bereiden op de digitale maatschappij van morgen. We willen bijvoorbeeld dat ze leren om online het onderscheid te maken tussen echt en nep, dat ze kennismaken met programmeren en dat ze kunnen omgaan met online media en nadenken over zaken als privacy.”

Snakken naar hulp

“Kinderen snakken naar hulp bij deze vaardigheden, maar vragen daar niet zelf om”, aldus Godtschalk. “De samenleving moet daar iets mee. Scholen ook, want vanaf schooljaar ’27-’28 is digitale geletterdheid een officieel kerndoel in het primair onderwijs, naast taal, rekenen en wereldoriëntatie. Wij merken als Mediawegwijs dat veel scholen zoekende zijn, terwijl de tijd dringt.”

Biko (26) is een van de vakdocenten van het programma Mediawegwijs. Op obs De Dolfijn geeft hij aan groep 6 een les over AI. “Geloof jij alles wat je online ziet?”, is een van de vragen die hij met de klas bespreekt, aan de hand van grappige filmpjes die soms overduidelijk nep zijn – maar soms ook helemaal niet zo duidelijk.

Hij legt de leerlingen uit aan welke kenmerken je een nepvideo kunt herkennen, zoals een logo of kleine foutjes in beeld. “Stel jezelf altijd de vraag: wie heeft dit gemaakt en wat wil die persoon ermee bereiken?” Fakevideo’s worden steeds geloofwaardiger, doordat AI steeds slimmer wordt. Biko laat de leerlingen zien hoe een computer al na een paar pennenstrepen kan voorspellen wat een kind aan het tekenen is. Van dat spelletje leert de AI zelf ook.

“Komen jullie weleens op een site waar je moet bewijzen dat je geen robot bent, door alle vakjes te selecteren met bijvoorbeeld een stoplicht, of een bus?” Alle kinderen herkennen dit. Maar niemand wist dat de miljarden clicks die dit wereldwijd oplevert, worden gebruikt – en verkocht – om zelfrijdende auto’s te trainen in het herkennen van verkeerssituaties.

‘Hoe was je online dag?’

Elke groep – ook de allerjongsten in de onderbouw – krijgt les op een passend belevingsniveau in ICT-basisvaardigheden, ontwerpen en mediawijsheid. Dat gebeurt aan de hand van concrete toepassingen zoals chatbots, robots of muziek. Het programma sluit aan op de toekomstige leerdoelen van het ministerie van Onderwijs. Daarnaast is het belangrijk dat het gesprek met leerlingen wordt aangegaan, vertelt docent Biko. Hij is zelf jong genoeg om met computers en smartphones te zijn opgegroeid. “Maar de verleidingen en de schermtijd van nu hadden wij destijds nog niet. Het lijkt wel of iedereen nu verslaafd is, of verslaafd wordt gemaakt, aan digitale toepassingen. Wij willen daar een veilige sfeer tegenover zetten.”

Ilse Godtschalk vult aan: “We willen het positieve benadrukken. Tijdens deze lessen komen ook talent en aanleg bovendrijven. Sommige kinderen ontdekken tijdens deze lessen dat ze later graag willen programmeren, of blijken heel goed te snappen hoe je een robot bouwt. Die vaardigheden heeft de maatschappij hard nodig.” In het programma van Mediawegwijs zitten ook docenttrainingen en zelfs een ouderavond. “Wij hopen dat ook ouders hierin een rol pakken. Dat ze een gamecomputer of iPad niet alleen beschouwen als iets wat hun kind zoet houdt, maar vaker actief gaan vragen: hoe was jouw online dag?”

Meer informatie op www.mediawegwijs.nl.